Xây dựng một Nghệ An vững vàng, giàu nội lực bước vào kỷ nguyên mới (Bài 1: Hành trình vươn tới những ước mơ)

“Gió Lào thổi rạc bờ tre
Chỉ nghe giọng nói đã nghe nhọc nhằn”

Theo 2 câu thơ trong bài Tiếng Nghệ của nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi chúng tôi về mảnh đất Nghệ An. Trời đã vơi bớt những cơn gió Lào bỏng rát, song lúc nắng, lúc mưa báo hiệu đỉnh điểm mùa bão lũ. Thế nhưng những khắc nghiệt của thiên nhiên từ xưa đến nay không làm lòng người khô cạn mà chỉ làm tăng phần suy nghĩ, điềm tĩnh, sâu sắc và bền bỉ cùng khát vọng mãnh liệt vươn lên của người dân nơi đây. Để rồi khi dòng chảy tín dụng chính sách hòa vào cùng khát vọng đó, bằng đôi bàn tay, trí tuệ và sự cần lao, người xứ Nghệ chắt chiu từng mạch nguồn nhựa sống từ đá sỏi, đất cằn phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng sống, góp phần xây dựng Nghệ An thành vùng đất năng động và phát triển.

Nguồn vốn chính sách đã đáp ứng kịp thời nhu cầu vay, giúp người nghèo và các đối tượng chính sách trên địa bàn tỉnh Nghệ An có điều kiện đầu tư phát triển kinh tế và vươn lên thoát nghèo

Theo con đường làng được cứng hóa bê tông chúng tôi đến thăm bà Phan Thị Hạnh (66 tuổi) và chồng Hoàng Văn Thụ (67 tuổi) ở xóm Chiến Thắng, xã Diễn Châu. Ngồi trong căn nhà khang trang vừa được xây năm 2024 với giá trị 1,7 tỷ đồng, bà bảo đây là điều “trước đây trong mơ cũng chẳng dám nghĩ”.
Lấy chồng năm 1980, tài sản cha mẹ chồng chia cho vợ chồng bà vẻn vẹn một thúng gạo và 10kg thóc giống cùng mảnh đất vườn nhỏ trơ cỏ mọc và 6 sào ruộng. Đến tiền làm túp lều tranh cũng chẳng có, bà cô chồng thương cho vợ chồng nhà tranh cũ, mang về dựng lại làm chỗ chui ra chui vào.
Mặc dù nói đến Diễn Châu, ngay cả người Nghệ An cũng phải dành lời khen ngợi về tính hay làm, nhưng “có bột mới gột nên hồ”. Hai vợ chồng chỉ có 6 sào ruộng ở vùng ven biển không thích hợp trồng lúa, thu hoạch chẳng được là bao. Lại có tới 5 người con trong những năm 90 của thế kỷ XX, việc rau cháo qua ngày cũng trở nên chật vật. Bởi vậy, khi Ngân hàng phục vụ người nghèo ra đời rồi sau này là NHCSXH đã mở ra một cánh cửa mới cho cuộc sống gia đình bà Hạnh.
Bà không còn nhớ đã vay bao nhiêu vòng vốn, từ hộ nghèo của Ngân hàng phục vụ người nghèo sang hộ nghèo của NHCSXH, những khoản vay 1 triệu đồng, 2 triệu đồng, rồi 5 triệu đồng chẳng thấm tháp nhưng lại là “đầu cơ nghiệp” để vợ chồng bà bước qua gian khó từ việc đầu tư chuyển đổi sang trồng rau màu đến mua bán gạo.
“2 giờ sáng, vợ chồng tôi đã dậy cắt rau gồng gánh nên chợ mang lên chợ cách nhà 25km để bán. Buổi trưa, ăn vội miếng cơm rồi tranh thủ mua thóc ở chợ quảy gánh nhanh về cho kịp xay giã thành gạo, bán chợ chiều cho bà con trong xã. Nhà đến cái cối giã, cối xay cũng chẳng có, toàn tranh thủ mang sang nhà hàng xóm xay giã nhờ” bà Hạnh chia sẻ. Qua một vòng vốn có tiền tích lũy, bà bàn với chồng mua cái xe đạp về chở rau, chở thóc. Rồi thêm vài vòng quay vốn, bà nuôi thêm con gà con lợn cuộc sống lấy tiền cho con ăn học.
Con trai đầu học Học viện quân sự Nha Trang, Nhà nước chu cấp 100%, vợ chồng mừng lắm. Nhưng năm 2002, khi đứa con thứ hai vào đại học, nỗi lo lấn át cả niềm vui khi hai vợ chồng tần tảo gồng gánh sớm hôm cũng chỉ đủ ăn. Bởi vậy, biết được NHCSXH có chính sách cho vay HSSV có hoàn cảnh khó khăn, bà Hạnh là người đầu tiên trong xã nhanh chóng tiếp cận vốn vay cho con đi học. “Bốn đứa con sau của tôi được học đại học đều nhờ có nguồn vốn HSSV từ NHCSXH. Con út của tôi ra trường được 8 năm” bà tâm sự.
Cũng trong thời gian này, NHCSXH còn hỗ trợ gia đình bà Hạnh vay vốn mua máy cày để đi cày thuê khắp vùng, nhờ đó, có thêm nguồn lực nuôi con ăn học và tích lũy kinh tế. Năm 2021, gia đình bà đã trả hết nợ ngân hàng, và thoát nghèo, khép lại hành trình 25 năm NHCSXH đồng hành hỗ trợ. Gia đình bà đã thoát nghèo, các con đã trưởng thành, công ăn việc làm ổn định.
Những câu chuyện đời thực như tiểu thuyết đầy kịch tính mà NHCSXH chắp bút cùng người dân xứ Nghệ nhiều không đếm xuể. Như gia đình ông bà Lê Văn Luân và Nguyễn Thị Lương. Nhìn vườn ổi rộng lớn, xanh mướt trĩu cành đang ngày chắt chiu “vị ngọt” mang về cho gia đình ông bà nguồn thu nhập ổn định từ 500 nghìn đồng cho những ngày thưa khách, đến vài triệu đồng vào mùa cao điểm. Ít ai biết được rằng, đằng sau đó là cả một hành trình đầy mồ hôi, nước mắt.
Ông Luân chia sẻ khoản vay NHCSXH đầu tiên năm 2011 của gia đình là vay vốn chương trình HSSV có hoàn cảnh khó khăn để lo cho hai người con trai theo đuổi con đường đại học. Song chính gánh nặng nợ nần cùng trách nhiệm nuôi hai con ăn học đã trở thành động lực thôi thúc vợ chồng ông phải tìm mọi cách để sinh lời trên mảnh đất nhận khoán từ nông trường.
Tuy nhiên, không phải cứ có đất và đôi bàn tay cần lao là có thể thoát nghèo. Hai vợ chồng bắt tay cải tạo đất mua giống và phân bón trồng 3 sào cam Vinh với sự hỗ trợ của nguồn vốn cho vay hộ nghèo từ NHCSXH. Vài năm đầu, khi cây cam Vinh chưa được trồng đại trà ra Bắc, nguồn thu cũng khá ổn. Tuy nhiên, khi khắp nơi đều trồng cam, thương hiệu cam ở mảnh đất Nghĩa Đàn đã không thể cạnh tranh nổi với những “gã khổng lồ” đã có thương hiệu vững chắc như: cam Vinh, cam Con Cuông về cả mẫu mã lẫn uy tín. Vợ chồng ông dồn vốn đầu tư thêm chăn nuôi lợn, xây cả một khu nuôi khép kín. Song gặp phải đúng dịp dịch tả châu Phi, mấy trăm con lợn ngã bệnh khiến vợ chồng ông mất trắng gần 300 triệu đồng.
Không đầu hàng số phận, hai vợ chồng lại quan sát và nhận thấy các mô hình trồng ổi ở vùng lân cận, đặc biệt là tại xã Nghĩa Sơn khá thành công. Nhận thấy đây chính là cơ hội vàng, vợ chồng ông đã đưa ra một quyết định dũng cảm, chặt bỏ hoàn toàn vườn cam để chuyển sang trồng ổi với sự hỗ trợ vốn cho vay giải quyết việc làm của NHCSXH để mua giống và phân bón. Chỉ sau 3 năm, vườn ổi đã mang lại cho gia đình thành quả tài chính vượt ngoài mong đợi. Vận dụng mạng xã hội zalo để mở rộng thị trường ra khắp miền Trung và miền Bắc, việc bán hàng trực tiếp qua mạng đã giúp ông bà tối ưu hóa nguồn thu. Với mỗi năm trừ chi phí nhân công và phân bón, hai vợ chồng ông Luân thu nhập từ 300 - 400 triệu đồng.
Với gia đình anh Nguyễn Trung Tâm và chị Hồ Thị Thịnh ở thôn Sông Mơ, xã Quỳnh Anh, NHCSXH chính là “cứu cánh” cho gia đình anh vượt qua “giông tố”. Vốn dĩ khởi nghiệp mưu sinh bằng nghề nuôi hươu cũng khá ấm no, song những năm 2000, thấy anh em bạn bè nuôi tôm đều lợi nhuận tốt, anh cũng học hỏi chuyển nghề nuôi tôm. Hơn 300 triệu đồng vốn liếng đầu tư 4 xào hồ nuôi tôm, chưa kịp thu thì năm 2013, dịch bệnh đã khiến anh mất trắng toàn bộ, cộng thêm khoản nợ 700 triệu đồng của anh em, bạn bè.
Biết được những khó khăn đó chính quyền địa phương và Tổ tiết kiệm và vay vốn đã hỗ trợ gia đình tiếp cận NHCSXH vay 30 triệu đồng vốn hộ cận nghèo để đầu tư nuôi lợn. Dồn tích được 100 triệu đồng và 50 triệu đồng vốn vay hộ cận nghèo từ NHCSXH năm 2016, gia đình anh chuyển sang nghề nuôi bò thịt. Anh Tâm chia sẻ: Nuôi thì cũng được, nhưng ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng tới hàng xóm. Năm 2021, gia đình anh vay vốn NHCSXH 100 triệu đồng chương trình hộ mới thoát nghèo, anh quay lại nghề nuôi hươu lấy nhung và hương giống. Với kinh nghiệm chăn nuôi nhiều năm, đến nay, mỗi năm, anh nuôi khoảng 40 con, trừ chi phí và chi tiêu, mỗi năm, gia đình tích lũy được 200 triệu đồng. Không chỉ thoát nghèo bền vững mà gia đình anh đã trở thành một hộ khá trong thôn.
Đặc biệt với các địa phương miền núi phía Tây thường xuyên là “rốn bão lũ” với địa hình dốc, dễ sạt lở và lũ quét gây thiệt hại nặng nề về kinh tế, đời sống nhân dân. Vốn tín dụng chính sách nhiều năm qua đã trở thành điểm tựa để người dân kiên cường vượt lên những khó khăn mất mát do thiên tai, bám đất bám rừng phát triển kinh tế vùng biên.
Như ở xã Mỹ Lý, cơn bão số 3 tháng 7/2025 địa phương đã khiến hơn 100 gia đình tại bản Xiềng Tắm rơi vào cảnh “trắng tay” lũ cuốn trôi từ nhà cửa, đến tài sản. Nhiều hộ giống như dân vô gia cư, không có chỗ để ở. Chị Vị Thị Xoa ở bản Xiềng Tắm cho biết: Trong lúc còn bàng hoàng, NHCSXH đã có mặt cùng Tổ tiết kiệm và vay vốn tư vấn, hỗ trợ thủ tục cho vay để bà con sớm ổn định cuộc sống. NHCSXH hỗ trợ cho vay đến 100 triệu đồng, vợ chồng tôi dựng lại căn nhà, phần dư mua thêm con bò về nuôi.
Giám đốc Phòng Giao dịch NHCSXH Kỳ Sơn Ngô Minh Tú cho biết: Ngay sau khi xảy ra thiên tai, chi nhánh NHCSX tỉnh Nghệ An đã phân bổ về cho Phòng giao dịch NHCSXH Kỳ Sơn nguồn vốn 25 tỷ đồng. Cùng với việc hỗ trợ người dân vay vốn dựng lại nhà để ở, đơn vị ưu tiên chương trình vay giải quyết việc làm đổi với các hộ gia đình bị thiệt hại do lũ lụt để họ có nguồn vốn tái tại sản xuất.
Trong năm 2025, chi nhánh đã thực hiện giảm lãi cho vay đối với khách hàng bị ảnh hưởng sau bão số 12 với tổng số tiền giảm lãi là 73.640 triệu đồng cho 234.567 khách hàng với 314.097 khoản vay. Trong đó, lãi giảm nguồn Trung ương 70.151 triệu đồng, lãi giảm nguồn ngân sách Địa phương 3.489 triệu đồng.
Cứ như thế, dòng vốn tín dụng chính sách xã hội không chỉ là những con số cho vay, mà là một sự đồng hành bền bỉ, âm thầm nhưng kiên định nâng đỡ người nghèo qua từng nấc thang phát triển, giúp họ có thêm sinh kế, thêm tri thức, thêm niềm tin để đứng vững trước rủi ro, thiên tai và biến động của cuộc sống. 30 năm triển khai tín dụng chính sách trên địa bàn tỉnh Nghệ An là 30 năm vun đắp niềm tin giữa Nhà nước và nhân dân, là minh chứng sinh động cho một chủ trương nhân văn đi vào đời sống bằng những kết quả cụ thể, bền vững.